Ghép tế bào gốc điều trị xơ gan: Ưu – nhược điểm & quy trình

Theo thống kê của DVC Stem, xơ gan làm hơn 33.500 người tử vong ở Hoa Kỳ. Phương pháp ghép tế bào gốc điều trị xơ gan ra đời đã giúp khắc phục tình trạng này. Đây là phương pháp điều trị tiên tiến, dễ tiếp cận và hiệu quả hơn các liệu pháp trước đây. Tìm hiểu ngay về phương pháp này trong bài viết dưới đây!

1. Điều trị xơ gan bằng tế bào gốc là gì?

Bệnh xơ gan là tình trạng các mô gan khỏe mạnh bị thay thế bằng mô xơ, sẹo và các nốt tân sinh dẫn đến chức năng gan bị rối loạn, suy giảm. Vào giai đoạn nghiêm trọng, người bệnh bị xơ gan mất bù và có thể dẫn đến tử vong. 

Phương pháp điều trị phổ biến trong giai đoạn này là ghép gan. Tuy nhiên, phương pháp ghép gan có nhiều hạn chế như thiếu nguồn hiến gan, chi phía cao và có nhiều rủi ro trong việc phẫu thuật, nguy cơ đào thải tạng ghép…

Đứng trước thực tế đó, phương pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc đã ra đời thay thế cho việc ghép gan. Tế bào gốc là tế bào đầu tiên trong cơ thể con người khi mới sinh ra đời. Đây là loại tế bào chưa biệt hóa, chưa hình thành chức năng cụ thể, có thể nhân lên vô hạn và trở thành bất cứ loại tế bào nào trong cơ thể con người.

Điều trị xơ gan bằng tế bào gốc là phương pháp thu thập, tách tế bào gốc từ máu cuống rốn, dây rốn, dịch tủy xương, mô mỡ, tủy răng, gan… để nuôi cấy nhằm tăng số lượng và đạt trạng thái tốt nhất. Sau đó, số lượng lớn tế bào gốc được truyền vào cơ thể người bệnh qua khoang màng bụng hoặc qua catheter tĩnh mạch rốn, tiêm trong gan qua da, qua tĩnh mạch cửa, động mạch gan, động mạch nách…

2. Tế bào gốc được sử dụng để điều trị gan như thế nào?

Tế bào gốc có hiệu ứng dẫn đường. Sau khi được truyền vào tĩnh mạch hoặc động mạch gan hay tiêm vào da tế bào gốc sẽ tự động tìm đến chỗ tổn thương của gan. 

Tế bào gốc có thể biệt hóa thành tế bào gan khỏe mạnh hoặc dung hợp với tế bào gan cũ để tái tạo tế bào gan, phục hồi tổn thương. Hoặc tế bào gốc tiết ra cytokine chống viêm, chống xơ hóa, chống oxy hóa, điều hòa miễn dịch, từ đó kích thích quá trình tự tái tạo và cải thiện chức năng của gan.

3. Tác dụng của tế bào gốc trong điều trị gan 

Điều trị xơ gan bằng tế bào gốc là quá trình chữa lành vết thương giúp tái tạo gan, điều hòa miễn dịch, chống lại tổn thương, ức chế hoạt động của tế bào sợi cơ, làm suy thoái và sửa chữa ma trận tế bào.

3.1. Tái tạo gan 

Tế bào gốc thúc đẩy quá trình tái tạo gan ở bệnh nhân theo 3 hướng sau:

• Di cư và chuyển hóa: Khi đi vào gan, tế bào gốc sẽ tìm kiếm mô gan bị tổn thương và tự tái tạo, chuyển hóa thành tế bào gan.
• Tăng sinh tế bào gan: Tế bào gốc tạo ra các yếu tố hoạt tính sinh học (cytokine) giúp tăng cường sự sinh sản hoặc trưởng thành của tế bào gan trong mô bệnh nhân.
• Hình thành mạch: Tế bào gốc bài tiết các cytokine liên quan đến sự hình thành mạch để thúc đẩy quá trình tân mạch, tăng cường tái tạo gan.

3.2. Điều hòa miễn dịch

Tế bào gốc tạo các cytokine khác nhau điều chỉnh sự chuyển đổi của tế bào miễn dịch trong gan từ kiểu hình gây viêm sang chống viêm.

3.3. Chống lại tổn thương gan

Bệnh xơ gan gây ra các tổn thương mãn tính cho bệnh nhân trong một thời gian dài. Vô số phân tử như yếu tố gây viêm, sản phẩm gây stress oxy hóa, chất trung gian làm chết tế bào và các các cytokine khác ảnh hưởng đến sự phát triển của tế bào gan. Việc cấy ghép tế bào gốc sẽ giúp chống viêm, chống oxy hóa và chống apoptotic để bảo vệ gan.

• Chống viêm: Việc cấy ghép tế bào gốc giúp giảm sự bài tiết của yếu tố gây viêm như TNF-α, interferon-γ (IFN-γ), IL-6, IL-1β, TGF-β1 và IL-4 trong gan bằng cách điều hòa quá mức IFN (đường dẫn tín hiệu γ/Stat1 và IL-6/Stat3). 
• Chống oxy hóa: Cấy ghép tế bào gốc làm tăng mức độ chất chống chống oxy hóa như SOD, GPx, CAT, hemeoxygenase-1 (HO-1) và GSH. Việc này cũng điều chỉnh lại con đường Nrf2/HO-1, tạo ra các phản ứng chống oxy hóa và làm giảm sự giải phóng chất trung gian gây stress oxy hóa.
• Chống apoptotic: Việc cấy ghép tế bào gốc tạo ra các autophagosome bảo vệ, làm giảm quá trình apoptosis của tế bào gan .

3.4. Ức chế hoạt động của nguyên bào sợi cơ

Sự xuất hiện của nguyên bào sợi cơ ở gan có liên quan chặt chẽ đến tình trạng xơ hóa. Chính vì thế, ức chế hoạt động của nguyên bào sợi cơ sẽ giúp điều trị bệnh xơ gan.

Tủy xương, nguyên bào sợi trong tuần hoàn, tế bào gan và tế bào ống mật đều có thể chuyển hóa thành nguyên bào sợi cơ thông qua quá trình chuyển đổi biểu mô – trung mô (EMT). Trong đó, các tế bào gan hình sao được kích hoạt thành nguyên bào sợi cơ là phổ biến nhất. 

Cấy ghép tế bào gốc sẽ làm giảm thụ thể TGF-β loại I và tiết ra MFGE8 (một protein chống xơ hóa có tác dụng ức chế sự kích hoạt các tế bào hình sao ở gan). Nhờ đó, hoạt động của nguyên bào sợi cơ bị ức chế và không thể gây ra tình trạng xơ hóa.

3.5. Suy thoái và tu sửa ma trận ngoại bào

Xơ hóa gan còn có mối liên hệ chặt chẽ với sự lắng đọng quá mức của ma trận ngoại bào (ECM). Cấy ghép tế bào gốc sẽ làm ma trận ngoại bào suy thoái và tái cấu trúc lại ma trận ngoại bào để đảo ngược tình trạng xơ hóa, ngăn chặn sự tiến triển của triển của xơ gan hóa thành bệnh xơ gan.

4. Các nghiên cứu khoa học, báo cáo về điều trị xơ gan bằng tế bào gốc

Điều trị xơ gan bằng tế bào gốc là phương pháp tiên tiến, thu hút sự quan tâm rất lớn của giới nghiên cứu khoa học. Dưới đây là một vài công trình nghiên cứu cả trong và ngoài nước mà bạn có thể tham khảo:

Nghiên cứu của Trung tâm dịch thuật lâm sàng tế bào gốc, Bệnh viện trực thuộc Đại học Y Gannan, Trung Quốc về: “Hiệu quả và an toàn của liệu pháp tế bào gốc trung mô trong bệnh xơ gan” Chi tiết	Nghiên cứu của nhóm tác giả Trương Tinh Phần, Đinh Thành Chính, Lệ Dung Hà, Vệ Lý,… Trung Quốc về: “Hiệu quả và an toàn của liệu pháp tế bào gốc trong bệnh xơ gan” Chi tiết	Nghiên cứu của nhóm tác giả I. Kotkas , V. Zemlyanoy về: “Hiệu quả sử dụng tế bào gốc trong điều trị xơ gan (nghiên cứu thực nghiệm)” Chi tiết
Nghiên cứu của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 về: “Kết quả bước đầu nghiên cứu sử dụng tế bào gốc tủy xương tự thân trong điều trị xơ gan mất bù do HBV” Chi tiết	Nghiên cứu của Hội Gan Mật Việt Nam – Phân hội Phẫu thuật gan mật, tụy Việt Nam về: “Kết quả ghép tế bào gốc tủy xương tự thân điều trị xơ gan mất bù do vi rút viêm gan B” Chi tiết	Nghiên cứu của Trường Cao đẳng Y tế Lâm sàng Đại học Lan Châu, Trung Quốc về: “Tế bào gốc để điều trị xơ gan/xơ gan: tiến triển lâm sàng và tiềm năng điều trị” Chi tiết

5. Các phương pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc

Cơ chế điều trị xơ gan bằng tế bào gốc như sau:

5.1. Các loại tế bào gốc được sử dụng trong điều trị xơ gan

Có 2 loại tế bào gốc được dùng để điều trị xơ gan là:

• Tế bào gốc tự thân (trung mô) được lấy từ các mô khác nhau như tủy xương, tủy răng, mỡ, máu kinh nguyệt, dây rốn, gan
• Tế bào gốc đồng loại: Các tế bào gốc giống tế bào gan (HLC) cũng được sử dụng lâm sàng để điều trị bệnh xơ gan. Người ta bổ sung các cytokine và mô phỏng quá trình phát triển phôi thai của gan động vật có vú bằng cách nuôi cấy tế bào gốc đồng loại trong môi trường có thêm các yếu tố tăng trưởng cần thiết cho sự phát triển của gan.

Trong hai loại tế bào này, tế bào gốc tự thân cho hiệu quả điều trị tốt hơn.

5.2. Cách điều trị xơ gan bằng tế bào gốc

Sau khi thu thập, phân tách, nuôi cấy tế bào gốc, người ta điều trị xơ gan bằng 1 trong 2 cách:

• Cách 1: Truyền dịch huyền phù tế bào gốc qua đường động mạch, tĩnh mạch gan.
• Cách 2: Cấy ghép sản phẩm tế bào gốc được biến đổi bằng công nghệ sinh học vào vị trí bị tổn thương trong gan qua da, qua tĩnh mạch cửa, động mạch gan, động mạch nách…

6. Đối tượng nên và không nên ghép tế bào gốc điều trị xơ gan

Liệu pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc an toàn, hiệu quả nhưng không phải ai cũng có thể áp dụng. Dưới đây là những đối tượng nên và không nên điều trị xơ gan bằng tế bào gốc. 

Đối tượng có thể áp dụng	Chống chỉ định
Người bệnh bị xơ gan do rượu hay do viêm gan virus nhưng đã bỏ rượu, được kiểm soát tốt bằng thuốc diệt virus. Người bệnh bị xơ gan do rối loạn tự miễn và các nguyên nhân khác trong giai đoạn sớm.	Người bệnh bị rối loạn chức năng đông máu, nhiễm trùng. Người bệnh có tiền sử ung thư gan hoặc các bệnh ung thư khác. Người bệnh bị suy tim, suy gan, suy thận, suy phổi nghiêm trọng.

7. Ưu – nhược điểm của phương pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc

So với phương pháp ghép gan truyền thống, phương pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc có các ưu nhược điểm sau:

Ưu điểm

• Thuận tiện: Tế bào gốc được lấy từ dịch tủy xương, tủy răng, mô mỡ… của người bệnh và không phải chờ đợi người hiến tạng nên rất thuận tiện. Phương pháp này có thể sử dụng vật mẫu nhiều lần giúp giảm gánh nặng trong việc cung cấp nguồn gan.
• Đơn giản: Thao tác thực hiện đơn giản, không cần phẫu thuật phức tạp giúp giảm đau đớn cho người bệnh. 
• Hiệu quả: Tế bào gốc sửa chữa mô tổn thương, tăng số lượng mô gan khỏe mạnh và thúc đẩy quá trình tự phục hồi hư tổn. Nếu điều trị sớm thì hiệu quả quả càng cao. Sau 1 – 4 tuần điều trị, việc ngủ nghỉ được cải thiện, hiện tượng chướng bụng giảm. Sau 3 – 6 tháng, chỗ mô tổn thương và chức năng gan dần hồi phục.
• An toàn: So với phẫu thuật, liệu pháp tế bào gốc ít xâm lấn hơn.
• Khả năng tương thích cao: Tế bào gốc được thu thập từ chính cơ thể người bệnh nên ít gây phản ứng dị ứng hay phản ứng tức thời. So với các lựa chọn điều trị thông thường, nguy cơ đào thải miễn dịch của liệu pháp tế bào gốc thấp hơn. Sau khi cấy ghép, người bệnh cũng không phải uống thuốc kháng phản ứng bài trừ số lượng lớn.
• Rủi ro thấp: Điều trị xơ gan bằng tế bào gốc hầu như không có biến chứng.
• Thời gian ngắn: Người bệnh không cần chờ người hiến tạng. Thời gian thăm khám, điều trị chỉ diễn ra trong vòng 4 – 5 tuần.
• Tiết kiệm chi phí: Chi phí điều trị xơ gan bằng tế bào gốc chỉ bằng ⅛ phương pháp ghép gan giúp bệnh nhân tiết kiệm tiền bạc.

Nhược điểm: 

• Chi phí cao hơn các phương pháp đại trà: Lý do là bởi liệu pháp tế bào gốc là kỹ thuật tiên tiến, đòi hỏi bác sĩ trình độ cao, hệ thống máy móc tân tiến và điều trị cá nhân hóa. Trong một số trường hợp, bệnh nhân cần điều trị ở nước ngoài nên chi phí cao hơn nữa.
• Hiệu quả của liệu pháp tế bào gốc trong điều trị bệnh xơ gan có thể bị giảm sút do sự tác động của các yếu tố khác như steroid.
• Liệu pháp tế bào gốc là phương pháp điều trị xơ gan tiềm năng, chưa phải là phương pháp có thể chữa khỏi bệnh hoàn toàn.
• Việc truyền tế bào gan vẫn có thể gây ra một số biến chứng như tăng áp lực tĩnh mạch cửa, tắc mạch tế bào.

8. Quy trình điều trị xơ gan bằng tế bào gốc

Quy trình điều trị xơ gan bằng tế bào gốc gồm 5 bước sau:

Bước 1: Khám chẩn đoán

Bác sĩ khám lâm sàng và làm các xét nghiệm kiểm tra chỉ số gan, chức năng gan, độ viêm, sưng tấy và các chỉ số khác. Việc này sẽ giúp bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe, xác định mức độ bệnh và quyết định người bệnh có phù hợp với phương pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc không. Nếu phù hợp, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện phương pháp này. Nếu không phù hợp, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị khác.

Bước 2: Tư vấn

Bác sĩ trao đổi với người bệnh về quy trình điều trị xơ gan bằng tế bào gốc, lợi ích, rủi ro có thể gặp phải và chi phí, lưu ý cần thực hiện để đạt kết quả tốt nhất. Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ giải đáp tất cả các thắc mắc của bệnh nhân liên quan đến việc điều trị.

Bước 3: Thu thập, phân tách, nuôi cấy tế bào gốc

Chuyên viên kỹ thuật thu thập tế bào gốc (5mm) từ máu cuống rốn, dây rốn, dịch tủy xương, mô mỡ… trong vòng 15 phút. Tiếp theo, tế bào gốc được đem đi phân tách trong một phòng thí nghiệm kín tuyệt đối vô trùng để đảm bảo chất lượng. Sau đó, tế bào gốc này sẽ được nuôi cấy để đáp ứng số lượng cần truyền, phù hợp với cân nặng của người bệnh.

Bước 4: Ghép tế bào gốc điều trị xơ gan

Người bệnh nhập viện và được đưa vào phòng phẫu thuật. Tùy vào tình trạng của người bệnh, bác sĩ sẽ đưa tế bào gốc vào gan qua khoang màng bụng hoặc qua catheter tĩnh mạch rốn, tiêm trong gan qua da, qua tĩnh mạch cửa, động mạch gan, động mạch nách… Sau 24 – 28 tiếng, người bệnh phục hồi và có thể xuất viện.

Bước 5: Tái khám và đánh giá hiệu quả

Sau 1 hoặc 3, 6, 12 tháng, người bệnh đến tái khám. Việc tái khám này sẽ giúp bác sĩ đánh giá được hiệu quả điều trị và áp dụng thêm các biện pháp khác (nếu cần).

9. Chi phí ghép tế bào gốc điều trị xơ gan

Chi phí ghép tế bào gốc điều trị xơ gan thường bao gồm chi phí khám chẩn đoán, tư vấn, cấy ghép, điều trị nội trú. Tùy vào cơ sở y tế, thời điểm chữa trị, tình trạng bệnh, phương pháp ghép, thời gian mọc mảnh ghép, mức bảo hiểm y tế được hưởng, chi phí này sẽ khác nhau. 

Tại Nhật Bản chi phí điều trị xơ gan bằng tế bào gốc khoảng 800 triệu – 1 tỷ. Nếu người bệnh có bảo hiểm y tế, nhân thọ thì chi phí có thể rẻ hơn.

10. N2 Clinic – Phòng khám tinh hoa về Y học tái sinh 

Ghép tế bào gốc điều trị xơ gan là kỹ thuật tiên tiến, đòi hỏi trình độ cao và hệ thống máy móc tân tiến. Vì thế, người bệnh cần đến các cơ sở y tế uy tín, sở hữu phòng thí nghiệm đạt chuẩn, trang thiết bị hiện đại, đội ngũ bác sĩ có chứng chỉ về Y học tái sinh để tăng khả năng thực hiện thành công. N2 Clinic là phòng khám tinh hoa về Y học tái sinh có thể đảm bảo đầy đủ các yếu tố này.

• Đội ngũ bác sĩ: Có chứng chỉ về Y học tái sinh, hợp tác với chuyên gia đầu ngành về Y học tái sinh và tiên phong trong Y học tái sinh Nhật Bản, đã từng thăm khám cho hoàng gia Singapore… 
• BIJ: Tế bào gốc điều trị xơ gan được nuôi cấy mẫu ở viện BIJ. Đây là trung tâm nuôi cấy tế bào gốc uy tín bậc nhất tại Nhật Bản, có hơn 10 năm tuổi về y học tái sinh, đã thực hiện 80.000 mẫu tế bào và được tin tưởng, lựa chọn bởi 60 tổ chức trên thế giới.
• Tư vấn, thăm khám 1:1 với 1 trong 3 bác sĩ là viện trưởng N2 Clinic Nhật Bản 
• Liệu pháp được cá nhân hoá theo hồ sơ sức khoẻ của từng khách, đảm bảo quyền riêng tư.

Ghép tế bào gốc điều trị xơ gan là phương pháp hiệu quả, có chi phí thấp hơn hẳn các phương pháp truyền thống. Đặc biệt, trong bối cảnh tỷ lệ người mắc bệnh xơ gan ngày càng cao mà nguồn hiến tạng lại khan hiếm, phương pháp điều trị xơ gan bằng tế bào gốc đã thắp lên niềm hy vọng  mới cho bệnh nhân và dần trở thành lựa chọn phổ biến.

Nếu bạn cần thêm tư vấn về liệu pháp điều trị bệnh xơ gan bằng tế bào gốc, bạn có thể liên hệ với N2 Clinic theo số hotline: 024.6682.6366 hoặc truy cập website: https://n2clinic.vn/ để được hỗ trợ.