Tế bào gốc đa năng giới hạn là gì? Đặc điểm, nguồn gốc & ứng dụng

Tế bào gốc đa năng giới hạn (oligopotent stem cells) chỉ có thể biệt hóa thành một số loại tế bào nhất định và không thể nhân bản vô giới hạn trong suốt tuổi thọ của sinh vật nên không được nghiên cứu nhiều. Tuy nhiên, loại tế bào gốc này vẫn có một số ứng dụng trong nghiên cứu và y khoa. Tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây để hiểu hơn về loại tế bào gốc này.

1. Tế bào gốc đa năng giới hạn là gì?

Tế bào gốc đa năng giới hạn (oligopotent stem cells) là 1 trong 4 loại tế bào gốc được phân loại theo tiềm năng biệt hóa. Đây là loại tế bào gốc chỉ có thể biệt hóa thành một số loại tế bào nhất định như tế bào myeloid, tế bào B, tế bào T, tế bào plasma, tế bào NK, hệ thống bạch huyết…

Ví dụ: Tế bào gốc máu dòng lympho là tế bào gốc đa năng giới hạn. Loại tế bào này chỉ có thể biệt hóa trở thành tế bào bạch cầu lympho B, bạch cầu lympho T nhưng không thể thành tế bào hồng cầu. 

Loại tế bào này nổi bật với hai đặc điểm chính:

• Khả năng biệt hóa thành một số loại tế bào xác định.
• Khả năng nhân bản trong suốt tuổi thọ của sinh vật, nhưng không thể nhân bản vô giới hạn.

2. Sự khác biệt giữa tế bào gốc đa năng giới hạn và các loại tế bào gốc khác 

So với các loại tế bào khác khi phân chia theo tiềm năng biệt hóa như tế bào gốc toàn năng (totipotent stem cells), tế bào gốc vạn năng (pluripotent stem cells), tế bào gốc đa năng (multipotent stem cells), tế bào gốc đa năng giới hạn (oligopotent stem cells) có sự khác biệt như sau:

 

Loại tế bào gốc	Tiềm năng biệt hóa	Khả năng nhân bản
Tế bào gốc đa năng giới hạn	Có khả năng biệt hóa thấp nhất, có thể biệt hóa thành một số loại tế bào nhất định, ví dụ như tế bào myeloid, tế bào NK, tế bào T…	Có thể nhân bản trong suốt tuổi thọ của sinh vật nhưng không thể nhân bản vô giới hạn.
Tế bào gốc toàn năng	Khả năng biệt hóa cao nhất. Tế bào gốc toàn năng có thể biệt hóa thành mọi tế bào từ 3 lớp mầm (trung bì, nội bì, ngoại bì) trong cơ thể, bao gồm cả tế bào nhau thai, hình thành cơ thể con người hoàn chỉnh.	Có khả năng nhân bản vô giới hạn
Tế bào gốc vạn năng	Có thể biệt hóa thành mọi tế bào trong cơ thể từ  ba lớp mầm, ngoại trừ nhau thai và không thể hình thành cơ thể hoàn chỉnh.	Có khả năng nhân bản vô giới hạn
Tế bào gốc đa năng	Thấp hơn so với tế bào gốc toàn năng và tế bào  gốc vạn năng. Loại tế bào này chỉ có thể biệt hóa thành các loại tế bào trong 1 nhóm xác định, có liên quan đến nhau từ một lớp mầm.	Có thể nhân bản trong suốt tuổi thọ của sinh vật, nhưng không thể nhân bản vô hạn như tế bào gốc toàn năng và vạn năng.

 

3. Tế bào gốc đa năng giới hạn được tìm thấy ở đâu?

Tế bào gốc đa năng giới hạn bao gồm tế bào gốc tạo máu (HSC), tế bào tiền thân bạch huyết, tế bào gốc động vật có vú. Mỗi loại tế bào gốc đa năng giới hạn này được tìm thấy ở vị trí như sau:

• Tế bào gốc tạo máu: Đây là loại tế bào gốc đa năng giới hạn được tìm thấy trong tủy xương và có khả năng tạo ra tất cả các loại tế bào máu khác nhau. Tuy nhiên, có một số loại tế bào gốc tạo máu có khả năng biệt hóa thấp hơn. Ví dụ như tế bào tiền thân myeloid chỉ có thể biệt hóa thành một số loại tế bào liên quan như hồng cầu (hồng cầu), megakaryocytes  (tiểu cầu), bạch cầu trung tính, đại thực bào…
• Các tế bào tiền thân bạch huyết: Đây là tập hợp con của tế bào gốc tạo máu, có khả năng duy trì và tạo ra các loại tế bào lympho khác nhau như tế bào B, tế bào T…
• Tế bào gốc động vật có vú: Loại tế bào gốc đa năng giới hạn này được tìm thấy trong tuyến vú và có khả năng tạo ra một số loại tế bào nhất định liên quan đến mô vú.

4. Ứng dụng trong thực tế

Mặc dù không linh hoạt như tế bào gốc toàn năng, tế bào gốc vạn năng và tế bào gốc đa năng nhưng tế bào gốc đa năng giới hạn vẫn có một số ứng dụng nhất định trong nghiên cứu và y học.

Tái tạo bề mặt mắt

Tế bào gốc đa năng giới hạn được các nhà khoa học tìm thấy trên bề mặt mắt của động vật có vú. Loại tế bào này có khả năng tạo ra các tế bào giác mạc và kết mạc nên có vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe của mắt.

Trong nghiên cứu “Tế bào gốc thế năng phân bố khắp bề mặt mắt của động vật có vú”, các nhà khoa học đã chỉ ra rằng: “Nếu được cung cấp môi trường kết mạc, biểu mô giác mạc của chuột đã cấy ghép huyết thanh, tự duy trì và chứa các tế bào gốc đa năng giới hạn có khả năng tạo ra tế bào cốc”.

Sửa chữa và tái tạo mô

Tế bào gốc đa năng giới hạn có thể biến đổi thành bất kỳ lớp nào trong ba lớp mầm phôi và góp phần bổ sung các loại tế bào cụ thể trong dòng của mình. Nhờ đó, sức khỏe và chức năng của mô được duy trì. Vì thế, nó được coi là khối xây dựng của các mô và cơ quan. Loại tế bào này đã được nghiên cứu và sử dụng trong y học tái tạo.

Tạo tế bào máu

Trong hệ thống tạo máu, tế bào gốc đa năng giới hạn góp phần tạo ra một số loại tế bào máu hạn chế. Ví dụ: Tế bào gốc bạch huyết có thể biệt hóa thành các loại tế bào lympho cụ thể.

Nghiên cứu tế bào gốc

Nghiên cứu về loại tế bào gốc này có thể mang đến cho các nhà khoa học cái nhìn tổng quan, sâu sắc hơn về sự biệt hóa tế bào, sự phát triển của mô và các yếu tố chi phối tiềm năng tế bào.

Tiềm năng trị liệu

Ngoài ra, loại tế bào gốc này còn có ý nghĩa điều trị trong y học tái tạo và liệu pháp tế bào gốc. Ví dụ: Việc cấy ghép tế bào gốc tủy xương được thực hiện dựa trên khả năng tái tạo hệ thống máu của tế bào gốc tạo máu (HSC) ở những bệnh nhân đã trải qua phương pháp điều trị phá hủy tủy xương ban đầu (hóa trị liều cao).

5. Các nghiên cứu khoa học, báo cáo về tiềm năng ứng dụng 

Loại tế bào gốc này có tiềm năng biệt hóa thấp nên ít được nghiên cứu. Dưới đây là một vài công trình tiêu biểu liên quan đến loại tế bào gốc này mà bạn có thể tham khảo.

Nghiên cứu của nhóm tác giả từ Phòng thí nghiệm Động lực học tế bào gốc, Thụy Sĩ về: “Tế bào gốc thế năng phân bố khắp bề mặt mắt của động vật có vú” Chi tiết

Nghiên cứu của nhóm tác giả từ Khoa Gây mê, Trung tâm Y tế Mount Sinai về: “Tế bào gốc: đánh giá toàn diện về nguồn gốc và vai trò lâm sàng mới nổi trong thực hành y tế” Chi tiết

Như vây, tế bào gốc đa năng giới hạn có khả năng biệt hóa thấp nên chỉ được ứng dụng ở một vài lĩnh vực. Nếu muốn tìm hiểu thêm kiến thức Tế bào và Liệu pháp tế bào gốc, bạn hãy liên hệ với N2 Clinic theo số Hotline: 0976 282 815 hoặc Đặt lịch ngay