Vai trò tế bào miễn dịch NK – “Sát thủ tự nhiên” của cơ thể

Vai trò tế bào miễn dịch NK nổi bật nhất phải kể đến là ứng dụng chăm sóc sức khỏe và điều trị nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư. Hãy cùng N2 Clinic Việt Nam tìm hiểu chi tiết những vai trò này của tế bào NK trong bài viết sau đây nhé!

1. Vai trò của tế bào miễn dịch NK với sức khỏe

Tế bào miễn dịch NK (Natural Killer Cells) còn được gọi là tế bào tiêu diệt tự nhiên, chiếm khoảng 5 – 15% tổng số tế bào Lympho trong cơ thể. Tế bào này là thành phần thiết yếu của hệ miễn dịch bẩm sinh, có vai trò chống lại các tác nhân có hại đối với cơ thể và điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch [1]. 

Cụ thể, vai trò chính của tế bào miễn dịch NK là:

Vai trò 1: Phát hiện và tiêu diệt các tế bào có hại

VAI TRÒ: Vai trò quan trọng nhất của tế bào miễn dịch NK là phát hiện và tiêu diệt các tế bào bất thường có nguy cơ gây hại cho cơ thể. 

Tế bào miễn dịch NK là hàng rào bảo vệ đầu tiên của cơ thể khi có vi khuẩn, virus xâm nhập, giúp ngăn chặn sự lây lan và gây hại của các sinh vật này. Không chỉ vậy, chúng còn có thể phát hiện và hạn chế sự phát triển của tế bào ác tính hiệu quả.

CƠ CHẾ: Tế bào miễn dịch NK sẽ liên tục tuần tra khắp cơ thể để quét và đánh giá các tế bào mà chúng gặp được là tế bào khỏe mạnh hay bị bệnh. Sau đó chúng sẽ:

• Bỏ qua và không tấn công những tế bào khỏe mạnh: Những tế bào có đủ các kháng nguyên hòa hợp mô MHC-1 tồn tại trên bề mặt thì tế bào NK sẽ đánh giá là tế bào bình thường. Lúc này, thay vì tấn công, chúng sẽ bỏ qua và chuyển sang đánh giá tế bào tiếp theo.
• Tấn công những tế bào bất thường: là những tế bào không có hoặc bị suy giảm MHC-1, hoặc các tế bào giải phóng tín hiệu có khả năng kích thích thụ thể hoạt hóa của tế bào NK. Sau khi được kích hoạt, tế bào NK sẽ giải phóng các chất Granzyme, Perforin, TNF-α, Gamma Interferon (IFN-γ) và Fas-Ligand để làm chết tế bào đích, đồng thời kêu gọi các tế bào miễn dịch khác tới tiêu diệt các mầm bệnh này.

Đây là cơ chế tự nhiên, chọn lọc và không cần phải trải qua quá trình tiếp xúc trước với các phần tử gây hại. Vì thế tốc độ loại bỏ mầm bệnh của tế bào tiêu diệt tự nhiên NK sẽ nhanh hơn so với các cơ chế miễn dịch khác [2]. 

Vai trò 2: Điều hòa hoạt động hệ miễn dịch

VAI TRÒ: Tế bào miễn dịch NK có vai trò quan trọng trong điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch, thúc đẩy các tế bào khác tham gia quá trình chống lại virus, vi khuẩn và tế bào ung thư.

CƠ CHẾ: Sau khi được kích hoạt, tế bào NK tổng hợp và giải phóng các Cytokine và Chemokine (chất trung gian miễn dịch) như Interleukin-10, IFN-γ và GM-CSF. Các chất này sẽ truyền tín hiệu thông qua bề mặt các tế bào, thu hút các tế bào miễn dịch khác như: Đại thực bào, tế bào Lympho T, bạch cầu hạt và bạch cầu trung tính… đến đích để tham gia tiêu diệt các phần tử có hại [3].

Thông qua cơ chế này, tế bào miễn dịch NK góp phần rất lớn trong việc duy trì sự cân bằng của hệ miễn dịch, thúc đẩy hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn và ngăn ngừa sự xuất hiện của các bệnh liên quan đến hệ miễn dịch, ung thư,…

2. Ứng dụng của tế bào miễn dịch NK trong phòng và điều trị bệnh

Nhờ những vai trò quan trọng này đối với hệ miễn dịch, tế bào NK đã được ứng dụng phổ biến trong:

• Phòng bệnh: Tế bào NK thường di chuyển khắp cơ thể như một đội ngũ tuần tra liên tục và có thể tiêu diệt ngay những phần tử gây hại mới xuất hiện. Bởi vậy, liệu pháp miễn dịch sử dụng tế bào NK có thể ngăn chặn sự hình thành tế bào ung thư và sự phát triển của các bệnh do vi khuẩn, virus gây ra.
• Điều trị bệnh: Sử dụng trong liệu pháp miễn dịch điều trị và hạn chế tái phát các bệnh lý như ung thư, viêm nhiễm, các bệnh tự miễn và dị ứng,…

2.1. Điều trị ung thư

Tế bào ung thư gây suy giảm tín hiệu từ thụ thể ức chế lên tế bào NK, đồng thời xuất hiện những thay đổi về thành phần phân tử. Bởi vậy, các khối u và tế bào ung thư dễ bị tế bào NK nhận biết và tiêu diệt.

Các bệnh ung thư đang được áp dụng điều trị bằng liệu pháp tế bào NK: Ung thư phổi, ung thư dạ dày, ung thư gan… và một số bệnh ác tính khác như đa u tủy, u nguyên bào thần kinh, bệnh bạch cầu Lymphocyte,… [4] [5].

2.2. Điều trị các bệnh do Virus

Tế bào NK cũng được kích hoạt thông qua các Cytokine (chất trung gian miễn dịch) do các tế bào miễn dịch khác tiết ra khi tiếp xúc với virus. Cùng với cơ chế điều hòa miễn dịch của tế bào NK, những quá trình này giúp làm giảm đáng kể số lượng virus trong cơ thể và ngăn chặn hiệu quả sự nhân lên của virus.

Hiện nay, liệu pháp tế bào NK đang được ứng dụng trong điều trị nhiễm HIV/AIDS, Virus cúm A, Ebola, Cytomegalovirus,… [6].

2.3. Điều trị các bệnh tự miễn

Các bệnh tự miễn liên quan lớn đến các phản ứng sản sinh kháng thể chống lại cơ thể của các tế bào Lympho B và T. Tuy nhiên, tế bào NK có khả năng tiêu diệt các tế bào Lympho T và bạch cầu tự kích hoạt này, đồng thời điều chỉnh lại hoạt động tự miễn dịch của cơ thể.

Bởi vậy, tế bào NK có tiềm năng lớn để cải thiện các bệnh tự miễn như đa xơ cứng, viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống… và tối ưu hóa hiệu quả liệu pháp sinh học điều trị các bệnh này. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng và khuyến cáo cụ thể nào cho việc sử dụng tế bào NK trong điều trị các bệnh tự miễn [7].

2.4. Điều trị hen suyễn

Hen suyễn là tình trạng viêm mạn tính đường thở và có thể bị kích hoạt do các dị nguyên từ bên ngoài, do thuốc hoặc nhiễm khuẩn. Tế bào NK góp phần giải quyết tình trạng viêm trong hen suyễn thông qua việc ức chế các yếu tố chính gây viêm trong cơn hen như tế bào T CD4+ đặc hiệu của kháng nguyên và các Cytokine miễn dịch loại 3. Bên cạnh đó, tế bào NL còn có khả năng tiêu diệt vi khuẩn tham gia gây cơn hen suyễn.

Do đó, liệu pháp tế bào NK hiện nay được kỳ vọng cũng có thể hoạt động như một chất đối kháng tình trạng hen suyễn an toàn và hiệu quả lâu dài [8].

3. Các thử nghiệm và nghiên cứu về vai trò của tế bào miễn dịch NK

Nhiều nghiên cứu trên động vật và các thử nghiệm lâm sàng được thực hiện để tìm kiếm những bằng chứng rõ hơn về hiệu quả và tiềm năng của tế bào NK trong điều trị bệnh và cải thiện sức khỏe của tế bào này.

3.1. Vai trò của Tế bào NK – biện pháp phòng vệ chống lại mầm bệnh

Vào năm 2006, 2 nhà khoa học của khoa Vi sinh, Miễn dịch học và Viện Nghiên cứu Ung thư của Đại học California, San Francisco đã thực hiện Nghiên cứu về Tế bào NK như một biện pháp chống mầm bệnh bước đầu [9].

Theo nghiên cứu này, bên cạnh khả năng tiêu diệt khối u, tế bào NK còn được chỉ ra có vai trò bảo vệ cơ thể chống lại loài Cytomegalovirus gây nhiễm trùng ở người thông qua đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào. Bên cạnh đó, tương tác giữa các tế bào NK với tế bào miễn dịch đuôi gai và Đại thực bào cũng đem lại hiệu quả chống ký sinh trùng và vi khuẩn tốt.

3.2. Vai trò của tế bào NK trong ung thư và hệ thống miễn dịch

Phòng thí nghiệm Sinh học và Di truyền Ung thư thuộc Trung tâm Nghiên cứu Ung thư, Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ đã nghiên cứu về chức năng của tế bào NK trong di căn khối u và liệu pháp miễn dịch dựa trên tế bào NK [10].

Theo nghiên cứu này, tế bào NK có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư di căn mà không cần phải được kích hoạt trước bởi các tế bào trình diện kháng nguyên.

Các tế bào khối u di căn vẫn có nhiều chiến lược thoát khỏi sự tấn công của tế bào miễn dịch NK. Tuy nhiên, sự phát triển những kỹ thuật thiết kế tế bào NK trong các liệu pháp miễn dịch có thể giúp tăng hiệu quả chống di căn và tiêu diệt tế bào ung thư một cách rõ rệt hơn.

3.3. Vai trò của tế bào NK trong tình trạng viêm

Vai trò của Tế bào NK trong phản ứng viêm và miễn dịch đã được các nhà khoa học thuộc Trung tâm Huyết học và Y học tái tạo, Thụy Điển và khoa Khoa học Lâm sàng, Đại học Bergen, Na Uy nghiên cứu và công bố vào năm 2018 [11].

Theo nghiên cứu này, bên cạnh hoạt động gây độc tế bào, tế bào NK hoạt hóa còn giải phóng ra các Cytokine gây viêm, giúp thúc đẩy tình trạng viêm nhưng đồng thời cũng ức chế các tác nhân gây ra phản ứng tự miễn và duy trì cân bằng nội mô miễn dịch một cách hiệu quả.

3.4. Vai trò của tế bào NK trong bệnh hen suyễn

Cũng trong năm 2018, nghiên cứu về Tế bào NK trong bệnh hen suyễn của khoa Dị ứng và Miễn dịch Lâm sàng, Đại học Colorado đã được công bố. Theo nghiên cứu này, các tế bào NK cũng có thể hoạt động như chất đối kháng hen suyễn thông qua ức chế đáp ứng miễn dịch loại 3. Bên cạnh đó, chúng cũng khả năng tiêu diệt các dị nguyên là vi khuẩn, virus gây khởi phát cơn hen [12].

3.5. Vai trò của tế bào NK trong các bệnh tự miễn

Nghiên cứu về vai trò của các tế bào NK trong các bệnh tự miễn đã được thực hiện bởi các nhà khoa học của Đại học IstaK rất nhạy trenbul và Đại học Istanbul Medeniyet, Thổ Nhĩ Kỳ [13].

Nghiên cứu này đã chỉ ra tế bào NK có khả năng giúp điều hòa/ức chế các phản ứng tự miễn thông qua sự thay đổi về chức năng và khả năng sản xuất Cytokine gây viêm của chúng. Bởi vậy, tế bào NK có tiềm năng lớn trong điều trị các bệnh lý tự miễn phổ biến như Lupus ban đỏ hệ thống, viêm cột sống dính khớp, tiểu đường type I, vảy nến, viêm khớp dạng thấp,…

4. Ai nên sử dụng Liệu pháp tế bào miễn dịch NK?

Cùng với sự lão hóa của các cơ quan trong cơ thể, lượng tế bào NK cũng có xu hướng giảm dần theo tuổi và do các tác nhân như: căng thẳng, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém và lạm dụng thuốc… 

Khi số lượng tế bào tiêu diệt tự nhiên NK bị suy giảm, cơ thể sẽ dễ bị các tế bào xấu tấn công và nhiễm bệnh. Do đó, việc tăng số lượng tế bào NK thông qua liệu pháp nuôi cấy có thể cải thiện sức mạnh của hệ thống miễn dịch một cách tốt nhất.

Nhờ những hiệu quả thiết thực đối với người bệnh, liệu pháp tế bào miễn dịch NK đang ngày càng được áp dụng rộng rãi trong phòng và điều trị bệnh. Cụ thể: 

ĐỐI TƯỢNG NÊN SỬ DỤNG: 

• Người khỏe mạnh muốn chăm sóc sức khoẻ chủ động, muốn tăng cường khả năng tự chữa lành của cơ thể.
• Người muốn phòng chống các bệnh ung thư và nhiễm virus: như virus gây suy giảm miễn dịch (HIV), virus cúm, Ebola…
• Người bị suy giảm miễn dịch, bệnh nhân mắc các bệnh liên quan đến hệ miễn dịch.
• Bệnh nhân ung thư, đặc biệt là những trường hợp đáp ứng kém với các phương pháp điều trị truyền thống (hóa trị, xạ trị,…).

ĐỐI TƯỢNG NÊN CÂN NHẮC KHÔNG SỬ DỤNG:

• Bệnh nhân ung thư máu như u lympho ác tính, bệnh bạch cầu cấp: Ở những bệnh nhân này, các tế bào Lympho bị ung thư hóa, bao gồm cả tế bào NK nên nếu áp dụng liệu pháp này có thể gây rối loạn miễn dịch trầm trọng hơn.
• Bệnh nhân cấy ghép tạng: Không nên áp dụng liệu pháp tế bào miễn dịch NK cho những bệnh nhân cấy ghép tạng vì có thể dẫn đến hiện tượng thải ghép.

Liệu pháp tế bào miễn dịch NK cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên môn để đảm bảo an toàn và hiệu quả  nhất. Vì vậy, bạn nên lựa chọn những cơ sở uy tín để thực hiện liệu pháp này.

Hiện nay, N2 Clinic là một trong những cơ sở hàng đầu về chăm sóc sức khỏe và áp dụng các biện pháp điều trị tiên tiến, bao gồm liệu pháp tế bào miễn dịch NK. Tại đây, bạn sẽ trải nghiệm đặc quyền:

• Đội ngũ chuyên gia hàng đầu về Y học tái sinh tại Nhật Bản, đã từng đảm nhận dự án Y học tái sinh hoàng gia Indonesia và Malaysia. 

• Cá nhân hóa, thăm khám 1:1 với Viện trưởng N2 Clinic Nhật Bản: Liệu pháp điều trị cá nhân hóa theo hồ sơ sức khỏe của riêng mình. Bên cạnh đó, các thông tin riêng tư của bệnh nhân cũng được bảo mật kỹ càng.
• Nuôi cấy và hoạt hoá tế bào NK tại viện trị liệu sinh học BIJ 20 năm tuổi trong nghiên cứu, phát triển và sản xuất các sản phẩm sinh học được xử lý và nuôi cấy từ tế bào. 

Trên đây là những chia sẻ từ chuyên gia của N2 Clinic về những vai trò tế bào miễn dịch NK trong việc chăm sóc sức khỏe, điều trị bệnh tật. Nếu bạn cần tư vấn về liệu pháp tế bào miễn dịch NK, vui lòng liên hệ với N2 Clinic theo số Hotline: 0976 282 815 hoặc Đặt lịch ngay.